Co chrześcijanie powinni zachowywać ze Starego Testamentu i dlaczego?

W 2008 roku pewien mężczyzna postanowił przez cały rok przestrzegać każdego słowa Starego Testamentu1. Jak sam twierdził: jest Żydem tak, jak Olive Garden jest włoską restauracją. Starał się więc przestrzegać praw żywieniowych, przepisów o czystości i oczywiście Dziesięciu Przykazań. Próbował nawet ukamienować cudzołożnika garścią kamyczków. „Biblia nie określała rozmiaru kamieni” — argumentował.

Jako chrześcijanie wierzymy, że Biblia jest autorytetem, ale czy to oznacza, że powinniśmy naśladować tego człowieka?

Całe Pismo jest ogólnie normatywne

Teolog John Frame wyjaśnia, że całe Pismo jest ogólnie normatywne i autorytatywne, ale nie całe jest aktualnie i dosłownie normatywne2. Na przykład prawa dotyczące ofiar ze zwierząt są ogólnie normatywne, ponieważ uczą przynajmniej, że potrzebne jest zadośćuczynienie za grzech oraz że powinniśmy okazywać wewnętrzne i zewnętrzne upamiętanie. Nie są jednak już aktualnie i dosłownie normatywne, ponieważ nie jesteśmy zobowiązani do ich składania. Kluczowe pytanie brzmi: co sprawia, że pewne starotestamentowe prawa przestają być dosłownie normatywne dla chrześcijan dzisiaj?

Głównym powodem jest to, że Chrystus wypełnił Prawo swoim życiem i śmiercią za nas. Bóg wprowadził również zmiany w historii zbawienia, które modyfikują naszą relację do niektórych praw.

1. Wypełnienie Prawa w Chrystusie

Jezus powiedział w Mt 5:17: „Nie mniemajcie, że przyszedłem rozwiązać zakon albo proroków; nie przyszedłem rozwiązać, lecz wypełnić”.

To wypełnienie ma dwa aspekty: całkowity i selektywny. Po pierwsze, Chrystus powszechnie wypełnił wszystkie sprawiedliwe wymagania Prawa, aby przypisać nam swoje doskonałe życie i przedstawić nas Ojcu jako całkowicie sprawiedliwych (2Kor 5:21). Po drugie, bardziej selektywnie, wypełnił niektóre prawa w taki sposób, że po Jego śmierci i zmartwychwstaniu stały się dla chrześcijan nieaktualne.

Najbardziej oczywistą kategorią praw, które stały się nieaktualne, jest system ofiarniczy. Gdy Jezus ogłasza: „Zburzcie tę świątynię, a Ja w trzy dni ją odbuduję” (J 2:19), twierdzi, że zastępuje świątynię, czyli miejsce ofiar kapłańskich. Autor Listu do Hebrajczyków wyjaśnia, jak Jezus zastąpił świątynię jako doskonalszy kapłan i ofiara (Hbr 10:11–12). Chrystus zniósł system ofiarniczy, stając się Barankiem Bożym, który gładzi grzech świata.

Nie zawsze jednak jest oczywiste, że pewne przykazania zostają zniesione w Chrystusie. Na przykład w dziesiątym rozdziale Księgi Dziejów Apostolskich Bóg objawia się Piotrowi i ogłasza wszystkie pokarmy czystymi, znosząc starotestamentowe prawa dietetyczne. Może się to wydawać arbitralne, ale bliższe studium pokazuje, że nawet te prawa znajdują swoje ostateczne wypełnienie w Chrystusie. Niektóre przepisy, jak te, miały historyczny cel: odróżnić lud Boży jako czysty i święty pośród pogan3. W Nowym Testamencie to wiara w Chrystusa odróżnia chrześcijan, ponieważ On jest ich „czystością”, przez co przepisy dietetyczne stają się nieaktualne. Jeszcze wyraźniej odróżniamy się, wyznając wiarę w Chrystusa podczas chrztu.

2. Boże zmiany w historii zbawienia

Choć każda zmiana ostatecznie znajduje wypełnienie w Chrystusie, istnieje też wtórny powód. W 2 Księdze Mojżeszowej 22:1 jest napisane: „Jeżeli ktoś ukradnie wołu lub owcę, a potem je zarżnie lub sprzeda, odda pięć wołów za wołu, a cztery owce za owcę”. Ta zasada odpłaty jest ogólnie normatywna, bo uczy, że trzeba czynić zadość za wyrządzone szkody i że Bóg nienawidzi kradzieży (ósme przykazanie). Nie jest jednak dziś dosłownie normatywna, ponieważ nie żyjemy w społeczeństwie agrarnym, a co ważniejsze, nie żyjemy w teokracji, jak Izrael. Mamy polegać na władzach cywilnych ustanowionych przez Boga (Rz 13:1–7).

Wiele szczegółowych nakazów w 2 i 3 Księdze Mojżeszowej to praktyczne kazusy Dziesięciu Przykazań, mające pomóc przywódcom Izraela w sprawiedliwym ich stosowaniu. Te kazusy nadal są dla nas ogólnie normatywne, ukazują Bożą sprawiedliwość i charakter, ale nie są dosłownie obowiązujące, ponieważ Bóg dokonał zasadniczej zmiany, znosząc teokrację i ustanawiając królestwo Chrystusa. Jako obywatele niebiańskiego królestwa wyczekujemy doskonałego sądu Chrystusa; obecnie zaś to nie Kościół, lecz słudzy państwowi sprawują na ziemi wymiar sprawiedliwości.

A co z nadstawianiem policzka?

Powyższe wyjaśnienia mogą rodzić pytania w związku z fragmentem Ewangelii Mateusza 5:38–40: „Słyszeliście, iż powiedziano: Oko za oko, ząb za ząb. A Ja wam powiadam: Nie sprzeciwiajcie się złemu…”

John Murray argumentuje, że słów Jezusa nie należy rozumieć jako nakazu biernego niestawiania oporu w każdej sytuacji niesprawiedliwości wobec nas czy naszego mienia. Trzeba uwzględnić retoryczną hiperbolę, podobnie jak w innych naukach Jezusa. Jego słowa podkreślają, że „gdy doświadczamy krzywd, naruszenia praw i wolności, nie powinniśmy kierować się mściwą urazą”4. Przeciwnie Murray dodaje, że mamy być „hojni i cierpliwi nawet wobec tych, którzy wyrządzają nam krzywdę”5. Jezus nie znosi prawa domagającego się sprawiedliwości wobec złoczyńców, lecz ostrzega przed jego nadużyciem, wzywając wszystkich chrześcijan do wyrozumiałości i miłosierdzia także wobec prześladowców.

Jeszcze jaśniejszym przykładem korekty, a nie zniesienia prawa, jest Ewangelia Mateusza 5:43–44: „Słyszeliście, iż powiedziano: Będziesz miłował bliźniego swego, a będziesz miał w nienawiści nieprzyjaciela swego. A Ja wam powiadam: Miłujcie nieprzyjaciół waszych…” Nakaz miłości bliźniego pochodzi z 3 Księgi Mojżeszowej 19:18, ale nakazu nienawiści nie ma w Starym Testamencie. Jezus więc cytuje (i koryguje) popularne wówczas nauczanie, które wypaczało Stary Testament.

Pytanie „dlaczego”

Poza rozumieniem, co mamy zachowywać, musimy wiedzieć, dlaczego, czyli wiedzieć, jak Chrystus zasadniczo kształtuje naszą relację z Prawem.

Paweł napisał w Liście do Rzymian 6:14, że chrześcijanie nie są już „pod zakonem”. Murray wyjaśnia, że chodzi o człowieka, na którego oddziałuje jedynie Prawo. Poza Chrystusem jesteśmy pod Prawem, czyli pod jego autorytetem i jest odpowiedzialni za konsekwencje nieposłuszeństwa (Jk 2:10). W Chrystusie jesteśmy pod łaską. Nie jesteśmy już poganiani w dożywotnim marszu śmierci pod miażdżącym ciężarem doskonałego wypełnienia Prawa. Zamiast tego słyszymy słowa miłości Chrystusa i biegniemy drogą Jego przykazań, bo On rozszerzył nasze serca (Ps 119:32). Jak ujął to John Bunyan:

Biegnij, Janie, biegnij! — prawo żąda,
Lecz nie daje rąk ni stóp;
Lepsza nowina z ewangelii płynie:
Każe mi lecieć i daje lotu słup

Nawet wierzący w Starym Testamencie mieli rozumieć, że posłuszeństwo Prawu jest dziełem łaski (Rz 9:30–32). My jednak, po dziele Chrystusa, widzimy to wyraźniej: nasza relacja z Prawem jest pod łaską. Mojżesz mógł być świętszy od nas, ale my mamy jaśniejszy obraz Chrystusa niż on.

Podsumowując: całe Pismo jest ogólnie normatywne i prowadzi do Chrystusa (Łk 24:27), ale nie całe jest dziś dosłownie i aktualnie normatywne dla chrześcijan. Całe Pismo, także Stary Testament, jest natchnione przez Boga i pożyteczne do nauki, do wykrywania błędów, do poprawy i do wychowywania w sprawiedliwości (2Tm 3:16). Ważne jest jednak, by wiedzieć dokładnie, jak i kiedy je stosować.

Przypisy

1. „My Biblical Year”. Relevant Magazine, 12 maja 2008, https://relevantmagazine.com/faith/1454-my-biblical-year/.
2. John M. Frame, The Doctrine of the Christian Life, P & R Publishing, Phillipsburg 2008, s. 201.
3. R. C. Sproul, Acts, Crossway, Wheaton 2010, s. 183.
4. John Murray, Principles of Conduct: Aspects of Biblical Ethics, Eerdmans, Grand Rapids 1957, s. 175.
5. Tamże, s. 175.
6. Tamże, s. 185-186.

Przetłumaczone i opublikowane przez Centrum Edukacji Chrześcijańskiej.