Pastor to starszy to biskup

Siedziałem przy stole podczas kolacji. Był wieczór. Właśnie zakończyliśmy rodzinne uwielbienie. Rozmawialiśmy z żoną o zaproszeniu „starszych” do naszego domu w następnym tygodniu. Moja pięcioletnia córka zapytała: „Kim są starsi?” Powiedziałem: „To pastorzy naszego kościoła. Starszy to inne słowo na pastora”.

Ale czy to prawda? Czy skłamałem mojej córce?

W tym artykule argumentuję, że każdy starszy jest pastorem, a każdy pastor jest biskupem (albo przełożonymi)1. W szczególności chcę na podstawie Pisma wykazać, dlaczego te trzy terminy odnoszą się do tego samego urzędu. Mój wywód przebiega w trzech krokach. Po pierwsze, każdy starszy jest przełożonym. Po drugie, w kościele istnieją dwa trwające urzędy (tj. starsi i diakoni). Po trzecie, wspólna funkcja implikuje wspólny urząd. A zatem: starsi = pastorzy = biskupi.

Brak starszego, brak biskupa

Według Nowego Testamentu każdy starszy jest przełożonym. W Księdze Dziejów Apostolskich 20:17 jest napisane, że Paweł zwołuje „starszych kościoła” w Efezie na swoje pożegnalne przemówienie. Sedno jego rady brzmi tak: „Miejcie pieczę o samych siebie i o całą trzodę, wśród której was Duch Święty ustanowił biskupami” (Dz 20:28). Co mają robić starsi? Troszczyć się o siebie i o całe stado. Dlaczego? Bo Duch Święty ustanowił ich biskupami w kościele. Starsi są więc biskupami.

Co więcej, później Paweł pisał do Tytusa o jego zadaniu troski o kościoły na Krecie. W Liście do Tytusa 1:5 Paweł podaje Tytusowi wytyczne: „Pozostawiłem cię na Krecie w tym celu, abyś uporządkował to, co pozostało do zrobienia, i ustanowił po miastach starszych, jak ci nakazałem”. Kościoły na Krecie istniały, ale według Pawła nie były uporządkowane. Były prawdziwymi kościołami, lecz nie zdrowymi, bo nie miały starszych, którzy by je prowadzili. Paweł w Liście do Tytusa 1:6–9 wymienia kwalifikacje tych starszych, bo jeśli Tytus miał wypełnić zadanie, musiał wiedzieć, kogo szukać.

Pierwszym wymaganiem Pawła jest, by starszy był „nienaganny” (Tt 1:6). Wymienia inne cechy charakteru starszego, ale podaje to jako pierwsze. Co ważne, w środku długiej listy kwalifikacji dla starszych Paweł pisze: „Biskup bowiem jako włodarz Boży, powinien być nienaganny” (Tt 1:7). Jak Tytus miał uporządkować kościoły? Ustanawiając starszych, czyli biskupów, którzy mają być nienaganni. Paweł używa tych dwóch terminów zamiennie.

Jeśli kościół nie ma żadnych starszych, to nie ma też żadnych biskupów. Brak biskupa oznacza brak starszego, ponieważ oba terminy odnoszą się do tego samego urzędu.

Dwa urzędy, nie trzy

Według Nowego Testamentu w kościele są dwa urzędy, a nie trzy. Potwierdzają to biblijne kwalifikacje. W 1 Liście do Tymoteusza 3:1–13 Paweł podał wymagania tylko dla dwóch grup: biskupów (czyli starszych) i diakonów. Kwalifikacje implikują urzędy, tak jak zakres obowiązków i przywilejów tworzy opis stanowiska.

Ponadto w liście do kościoła w Filippi Paweł napisał „do wszystkich świętych”, włącznie z „biskupami i diakonami” (Flp 1:1). Byłoby dziwne, gdyby pominął pastorów, skoro pisze do „wszystkich świętych w Chrystusie Jezusie”, zwłaszcza że w innym liście przedstawia dwa urzędy wraz z kwalifikacjami. Uważny czytelnik 1 Listu do Tymoteusza 3:1–7 i Listu do Tytusa 1:5–9 zauważy też, że listy kwalifikacji są niemal identyczne. Jeśli więc twierdzisz, że pastor nie jest starszym, ryzykujesz rozluźnieniem więzi między biskupem a starszym.

Jeśli chcesz, by „pastor” był w jakimkolwiek sensie urzędem nowotestamentowym, musisz zdecydować, czy zaliczyć pastora do kategorii starszych, czy diakonów. W Nowym Testamencie nie ma innej opcji.

Wspólna funkcja, wspólny urząd

Wreszcie, wspólna funkcja implikuje wspólny urząd. Rozróżniamy urzędy według odpowiedzialności i zadań. To nie tylko korporacyjna nowomowa w eklezjologicznym przebraniu. Pomyśl o historii biblijnej z perspektywy przywództwa pasterskiego2.

Przywódcy Izraela zawiedli w pasieniu Bożej trzody. Potępienie niegodziwych pasterzy w Księdze Ezechiela 34:1–10 jest uderzające. Najgorsze wydaje się to, że nie karmili trzody, lecz zamiast tego karmili samych siebie (Ez 34:2.8). Dlatego sam Pan Bóg przyjdzie szukać swoich owiec jako Dobry Pasterz (Ez 34:11; por. Ps 23; J 10:1–18).

Zadziwiająco, jedną z obietnic nowego przymierza jest to, że Bóg da swojemu ludowi wiernych pasterzy. Przez Jeremiasza zapowiedział: „I dam wam pasterzy według swojego serca, którzy was będą paść rozumnie i mądrze” (Jr 3:15). Zauważ, że głównym zadaniem pasterza jest karmienie owiec, ale metafora ma sens tylko duchowo, nie fizycznie. Pasterze Chrystusa karmią Jego lud „rozumnie i mądrze”, tak jak powiedział Jeremiasz i jak czynił sam Pan Jezus (por. Mk 6:34).

Jeśli chcesz być dobrym pasterzem, musisz umieć karmić lud Boży Słowem Bożym. Ta biblijna teologia pastorów (pasterzy) daje jasny powód, dlaczego Paweł umieszcza „dobry nauczyciel” jako jedyną wyróżniającą kompetencję dla urzędu starszego/biskupa. Starsi muszą „nauczać” Słowa, by wypełniać swój opis stanowiska (1Tm 5:17; 2Tm 4:2). Właśnie tak starsi „pasterzują” trzodzie Bożej (1P 5:2).

Dlatego Paweł wymienia „pasterzy i nauczycieli” w liście darów, które wywyższony Chrystus daje Kościołowi dla jej dojrzałości (Ef 4:11–16). Jeśli ktoś chciałby na tej podstawie rozróżniać między „pastorem jako urzędem” a „pastorem jako darem”, musi zauważyć, że w tekście darem jest osoba, nie funkcja. Pastorem jest osoba, nie sama czynność, którą sprawuje pastor. Jeśli funkcją pastora jest nauczanie, to „pastor” jest synonimem „starszego”, ponieważ starszy jest urzędem nauczającym. Nauczycielskie, autorytatywne nauczanie różni się od innych darów, np. administracji. Przewodzenie i nauczanie kształtują pasterski opis roli. Jak ujął to Jonathan Leeman3: „Przywództwo jest definicyjne dla »pasterzowania«”.

Służba pastora jest związana z osobą pełniącą urząd. Funkcja pastora/pasterza (prowadzić, karmić, chronić) łączy się z urzędem starszego/przełożonego (Dz 20:28). Dlatego starsi „pasterzują” trzodzie Bożej. W Nowym Testamencie relacja między terminami „starszy” i „pastor” jest w pełni wymienna i odwracalna, podobnie jak między „przełożony” i „starszy”. Pastor po prostu jest starszym sprawującym nadzór.

Zastosowanie

Jeśli powyższa teza o pełnej wymienności terminów „pastor”, „starszy” i „przełożony” jest zgodna z Pismem, wynikają z tego ważne implikacje.

Po pierwsze, nie powinniśmy używać tytułu „pastor” wobec kogoś (niezależnie od tego, czy jest na etacie kościelnym, czy nie), kto nie jest także starszym uznanym przez zbór. Ponadto nie powinniśmy nazywać „pastorem” nikogo, kto nie spełnia biblijnych kwalifikacji: ani mężczyzn, którzy ich nie spełniają, ani kobiet, które zgodnie z 1 Tm 2:11–12 nie mogą ich spełnić.

Zamiast tego powinniśmy traktować starszych nieetatowych (świeckich) jako pełnoprawnych pastorów i uważać na potoczne rozróżnienia w słownictwie. Nowotestamentowa wielość starszych zakłada podstawową równość i wspólny autorytet dla osób w urzędzie pastora/starszego. Łatwo, nawet w zdrowych kościołach, używać terminu „pastor” dla starszego etatowego, a „starszy” dla nieetatowego. Ujednolicanie terminów pomaga uczyć zbór, że nie ma zasadniczej różnicy w autorytecie. Młodzi mężczyźni, którzy aspirują do urzędu biskupa, mogą odkryć, że ich pragnienie spełnia się w służbie jako świeccy starsi, bo według Biblii starszy po prostu jest pastorem.

Przypisy

1. Termin „biskup” pochodzi z greckiego episkopos przez łacinę do polskiego; współczesne przekłady czasem oddają go jako „przełożony” (np. EIB). „Biskup” i „przełożony” oznaczają dokładnie to samo w języku oryginalnym Nowego Testamentu.
2. 2. Piękną biblijną teologię metafory pasterza w przywództwie przedstawia Timothy S. Laniak, Shepherds After My Own Heart: Pastoral Traditions and Leadership in the Bible. Trzeba rozumieć, że „pasterz” i „pastor” to dwa słowa oznaczające to samo. „Pastor” wszedł do języka polskiego z łaciny przez słowo oznaczające osobę opiekującą się trzodą zwierząt. „Pasterz”, „opiekun stada” czy „przewodnik” to równoważne tłumaczenia łacińskiego pastor.

Przetłumaczone i opublikowane przez Centrum Edukacji Chrześcijańskiej.